تمکین مالیاتی بر اساس پژوهش خوشه‌بندی مودیان در کرواسی

تمکین مالیاتی نشان‌دهنده میزان انجام تعهدات مالیاتی توسط مودیان است. بر اساس پژوهش علمی انجام‌شده در کرواسی، تمکین مالیاتی مودیان تحت تاثیر شش عامل اصلی اقتصادی، روانی و اجتماعی قرار دارد. طبق این مطالعه، مودیان گروهی همگن نیستند و به چهار خوشه مجزا تقسیم می‌شوند که رفتار آن‌ها نیازمند راهبردهای متنوع مالیاتی است.

عوامل کلیدی موثر بر تمکین مالیاتی

افزایش تمکین داوطلبانه مالیاتی تضمین‌کننده درآمدهای مالیاتی و منابع بودجه دولت است. محققان برای شناسایی عوامل موثر بر این پدیده، پژوهشی با نمونه 299 مودی شخص حقیقی در کرواسی انجام دادند. تحلیل عاملی-اکتشافی عناصر ادراکی نشان داد 6 عامل اصلی بر رفتار مودیان اثر می‌گذارند.

این عوامل شامل حسابرسی مالیاتی، نرخ‌های مالیاتی، پیچیدگی سیستم مالیاتی، فرهنگ مالیاتی، هنجارهای اجتماعی و میزان ادراک از انصاف و عدالت هستند. این عناصر نشان می‌دهند انگیزه‌های مودیان یکسان نیست.

انواع خوشه‌های رفتار مودیان مالیاتی

تحلیل خوشه‌ای بر پایه درک مودیان از شش عامل یادشده، چهار گروه مجزا را شناسایی کرد. خوشه‌های اول و سوم یعنی مودیان «با انگیزه بیرونی» و «با انگیزه مالی» تحت تاثیر عوامل اقتصادی هستند. این گروه‌ها بر اساس نرخ مالیات یا نظارت بازدارنده عمل می‌کنند.

در مقابل، خوشه‌های دوم و چهارم شامل مودیان «متعهد اخلاقی» و «متعهد اجتماعی» تحت تاثیر عوامل روان‌شناختی قرار دارند. این مودیان تصمیمات خود را بر اساس معیارهای اخلاقی یا هنجارهای محیطی اتخاذ می‌کنند.

شناخت این ویژگی‌ها راهکاری عملی برای تطبیق راهبردهای مالیاتی ارائه می‌دهد. نهادهای نظارتی-حاکمیتی باید بدانند هیچ راه حل یکسانی برای افزایش تمکین وجود ندارد.

نقش عوامل اجتماعی و جمعیت‌شناختی

مطالعات جکسون و میلیرون (1986) پیش‌گام اهمیت سن، جنسیت و تحصیلات در بررسی رفتار مالیاتی بوده است. هافمن (2017) نیز با فراتحلیل پیمایش‌ها در 111 کشور نشان داد عوامل اجتماعی-جمعیت‌شناختی نقش بنیادی دارند. این بررسی‌ها سن، جنسیت، تحصیلات، درآمد و مناطق جغرافیایی را در بر می‌گیرد.

همچنین بررسی تمکین مودیان ثروتمند طبق پژوهش گانگل و تورگلر (2020) برای کارایی نظام مالیاتی اهمیت بالایی دارد. روش خوشه‌بندی گروه‌ها را از نظر درآمد ماهانه متمایز می‌سازد. این امر به درک رفتار شهروندان ثروتمند و ایجاد نظام منصفانه کمک می‌کند.

ضرورت تحول در زیرساخت نظام مالیاتی

زیرساخت نظام مالیاتی سنتی نیازمند اقداماتی است که تمایل مودیان به پرداخت را تشویق کند. این تشویق باید بدون نیاز به نظارت مستقیم مقامات مالیاتی بر آن‌ها صورت گیرد.

ترکیب عوامل اقتصادی و اجتماعی-روانی وظیفه‌ای مهم برای سیاست‌گذاران است. جایگزینی چارچوب‌های سنتی موجب شکل‌گیری تمکین داوطلبانه مالیاتی خواهد شد.

محدودیت‌ها و چشم‌انداز تحقیقات مالیاتی

پژوهش انجام‌شده در کرواسی دارای محدودیت‌های خاصی است که باید لحاظ شوند. نخست اینکه این مطالعه منحصراً بر مالیات بر درآمد تمرکز دارد. این در حالی است که مودیان با انواع بار مالیاتی مواجه هستند.

دوم، استفاده از پرسشنامه با معایبی چون پاسخ‌های نادرست و عدم انتقال کامل احساسات همراه است. همچنین مفهوم انصاف عمومی نیاز به تمایز ابعادی مانند عدالت توزیعی، رویه‌ای و متناسب با جرم دارد.

علاوه بر این، نتایج پژوهش لزوماً قابل تعمیم به کشورهای دیگر نیست. پژوهش‌های آتی می‌توانند از روش‌های زیر استفاده کنند:

• به‌کارگیری تحلیل رگرسیون و روش‌های استنتاج علّی.
• گسترش چارچوب به مطالعات تطبیقی بین‌المللی.
• مشاهده نگرش مودیان در طول زمان.
• استفاده از فهرست جامع‌تر عوامل تعیین‌کننده.

پرسش‌های متداول

جمع‌بندی بررسی رفتار مالیاتی

پژوهش پیرامون مودیان کرواسی نشان می‌دهد تمکین مالیاتی تنها به ابزارهای بازدارنده متکی نیست. مودیان تحت تاثیر انگیزه‌های متعدد اقتصادی، اخلاقی و اجتماعی قرار دارند. اتخاذ راهبردهای ترکیبی بر اساس خوشه‌بندی مودیان، امکان ایجاد نظام مالیاتی منصفانه و افزایش درآمدهای دولت را با حداقل هزینه و بدون نیاز به نظارت مستقیم فراهم می‌سازد.